|
تاريخ خبر: بررسي وضعيت قالي ايراني در بازارهاي جهاني(1) قالي، هويت فرهنگي ايران در جهان
 |
|
از زمان صفويان، فرش ايران داراي تاريخ مكتوب است. مردمان كوچنده، آغاز كردند به قاليبافي و دستاوردهاي خود را روانه هند ساختند. يك سده پيش از آن كه چاههاي سياه نفت در مسجد سليمان حفر شود، قالي سمبل كوشش و مساعي ايراني بود در عرصه زندگي. در هنر قالي، هنرمند ايراني از همه احساس زيباشناسانه خود مايه ميگذارد تا آفرينش را به كمال نزديك كند، در حالي كه هرگز درآمد چنداني براي وي نداشته و هنوز هم ندارد. يك خانم آمريكايي در سخنراني خود درباره قالي ايران گفته است: فرش دو گونه است: 1- فرش ايران 2- فرش ديگر كشورها. اين گفته، نخستين اظهار نظر بر ممتاز بودن قالي ايران نيست و واپسيناش هم نخواهد بود. برخي يا شايد شمار زيادي، ما را تنها با قالي ما ميشناسند؛ همانگونه كه قاليهاي ايلهاي چادرنشين ما هر يك نقوش و توصيف ويژه خود را داراست و ما با ديدن هر يك پي ميبريم كه آن قالي، متعلق به دستان هنرمند فلان ايل در فلان منطقه است. نقشهاي در همپيچنده و نمادين قالي ما هميشه هنردوستان جهاني را به ستايش واداشته است، كه هم سمبوليك و هم باز تابانده محيطي است كه بافنده در آن ميزيد. و اكنون براي نرفتن به فراموشخانه تاريخ، آموزش آكادميك قالي ايراني در دو دانشكده قالي در كاشان و تبريز در 4 گرايش در زمينه قالي به هنرجويان انجام ميگيرد. با اين اوصاف چرا بازار جهاني را به آساني به رقيبان نابلدي از پاكستان، هند، تركيه و چين وا ميگذاريم، در حالي كه قالي ما در درخشندگي طرح و رنگ بيهمتاست و غيرقابل مقايسه با فرشهاي گرتهبرداري شده و بياصالت آن ور مرز. و حتي اين بلا دارد دامنگير بازار داخلي نيز ميشود، چه نشانگرها حاكي از آن دارد كه بازار داخلي به تسخير مثلا فرشهاي فانتزي و ارزان تركيه در ميآيد. درد ديگر آن است كه با همه بالا بودن قيمت تمام شده قالي در ايران، عرضه آن در جهان بناچار با كاهش شديد بها انجام ميگيرد و حتي مشاهده شده كه با يك چهارم قيمت اصلي عرضه شده است. قالي: اثري هنري عقايد متفاوت، متناظر بر ديدگاههاي متفاوت است. بسياري را عقيده بر اين است كه قالي ايراني، بخش مهمي از هويت و فرهنگ و تاريخ ايرانيست و نبايد به اين هنر از منظر اقتصادي و هنري نگريست. مسعود اسكندري، مديركل توسعه و ترويج سازمان صنايع دستي كشور نيز به پيروي از اين باور، حمايت دولتي را گريزناپذير ميداند و همچنين سياست سريسازي و ارزانسازي چينيها را مشق خوبي براي ما نميداند، چرا كه چنين سياستي، آسيب جبرانناپذيري بر پيكره فرش ايران وارد آورد است. وي با تاكيد بر هنري بودن قالي ميگويد: يك قالي با طرح يكسان اگر 2 بار بافته شود، هيچگاه يكسان نخواهد بود؛ چرا كه ذوق بافنده در هر يك از آنها حرف اول را ميزند. اكبر هريس چيان، رئيس اتحاديه صادركنندگان فرش ايران نيز در گفتگو با روزنامه اطلاعات ميگويد: <قالي ايران، هويت ماست و هويت بسيار شايسته و ارزندهاي هم هست و ميارزد كه بر روي آن سرمايهگذاري كلان انجام گيرد.> چالشهاي اصلي اكنون چالشهاي اصلي قالي ايران، بحران اقتصاد جهاني و كم شدن قدرت خريد مردم است و پديده كشورهاي رقيبي كه تا چند سال پيش، هيچ پيشينهاي در زمينه قاليبافي نداشتهاند. اين كه فرش يك كالاي چند بعديست بر كسي پوشيده نيست و گستره دستاندركاران آن بسيار وسيع است و طراحان و رنگرزان و بافندگان و رفوگران و فروشندگان و بازرگانان را در برمي گيرد و همه اين گروهها در افت و خيز آن ذينفعاند؛ بنابراين جا دارد كه براي ورود دوباره به بازار جهاني، خيز اساسي برداشته شود. هريس چيان ميگويد: فرش از مهمترين صنايع اشتغالزا است و جلوي مهاجرت روستائيان را ميگيرد. بسياري از مردم، زندگيشان متكي بر درآمد فرش است. يك روستايي در 6 ماه از سال بيكار است و در اوقات بيكاري تنها منبع در آمدش همين فرش است. ولي از سال هشتاد، 300 درصد تورم بر صنايع فرش حاكم بود و اكنون فرش حداقل درآمد را نيز براي توليدكننده ندارد و يك كارگر ساختماني 3 برابر يك استاد بافنده، دستمزد ميگيرد. رد توليد فلهاي در مورد اين كه ما توليد فلهاي داريم يا نه، هريس چيان به گزارشگر اطلاعات پاسخ منفي ميدهد: <توليد و پخش ما پراكنده و نامنسجم است، براي همين من خوشنودي خود را براي ايجاد كارگاههاي متمركز ابراز ميكنم. در رده فرش تجارتي البته شايد اندكي وفور توليد وجود داشته باشد ولي نه به آن اندازه كه آسيبزننده باشد و عامل اصلي ركود. من هميشه گفتهام كه در بازارهاي جهاني ما نميتوانيم چندان روي فرش لوكس و نفيس و هنري، مانور بدهيم و بيشتر سرمايهگذاري و انرژي و توان ما بايد متمركز شود روي فرش تجاري با كيفيت و البته ارزان؛ كه بتوانيم در برابر رقباي همچون چين، پاكستان، هند و تركيه عرضاندام كنيم و بتوانيم بازار فعلي آمريكا را كه بازار خوبي نيز هست، بيش از اين از دست ندهيم و وضعيت موجود را كه چندان درخشان هم نيست، حفظ كنيم. تاكيد ميكنم كه در اروپا به فرش نفيس و اعلا و هنري شايد عنايتي داشته باشند، ولي در آمريكا اين گونه نيست. مهندس عبدالله بهرامي رئيس اتحاديه بافندگان در اين باره در گفتگو با روزنامه اطلاعات ميگويد: <ما بايد به بازار ژاپن توجه كنيم كه هنوز گوشه چشمي به فرشهاي هنري و نفيس ما دارد. فرشهايي كه امروزه به گونه عجيبي هواداران سنتي خود را از دست داده است و كم پيدا ميشود خريدار خوشپسندي كه پيفرش با اصالت بگردد؛ فرشي كه هر چه از عمرش ميگذرد جوانتر ميشود. زبان آمار از 1996 تا 1997 انواع زيراندازهاي نو و با طراحي مدرن به بازار، اعلام ورود كردند كه قالي محسوب نميشوند و از مولفههاي اصلياش سبك مدرن و هماهنگ با پسند روز و سليقه مصرفكننده بود و با شتابي فزاينده در توليد، توانستند بازار را به تسخير خود در آورند. قالي نخستين كالاي غيرنفتي و مهمترين كالاي ارزآور ايران است. ولي صادرات اين محصول از 1379 در سراشيبي قرار گرفته و از 500 ميليون دلار در 1385 و با 12 درصد كاهش به 410ميليون دلار در 1386 رسيد؛ كه بخشي از اين كاهش بر ميگردد به قيمتشكني رقبا. چون براي آنها ارزان فروشي به صرفه و براي ما به سبب تورم داخلي به صرفه نيست. و كار به جايي كشيد كه اكنون سهم ايران از بازار به كمتر از 30 درصد رسيده است. البته همه گناه اين بازار كسادي را نبايد به پاي حضور رقيبان نوشت، بلكه نبود تبليغات كافي، بازاريابي نكردن، نبود نظارت كيفي برتوليد و صادرات نيز كم تاثير نبودهاند. از سال 2000 تا 2001 قالي ايراني در بازار جهاني، داراي رتبه نخست بود. در سال 2000 تا 48 درصد بازار دنيا دست ايران بوده و اين رقم حتي به 59 درصد هم رسيد؛ ولي آمار امروز روند رو به كاهش را نشان ميدهد و در سال گذشته درآمدمان تنها 460 ميليون دلار بود. البته ما همواره در بخش آمار، دچار سستي هستيم و واقعا توليدكننده و بازرگان براي برنامهريزي، دسترسي به آمار ريز و درست و به موقع ندارد و اكنون همه به آمار 2000 تا 2004 استناد ميكنند. در 2003 سهم صادرات قالي ايراني در بازار جهاني با پنج درصد كاهش به 24/8 درصد رسيد و پس از كشور هند و در رتبه دوم قرار گرفت و در 2004 پايينتر هم رفتيم و مساوي با تركيه و در مقام سوم ايستاديم و هند و چين گوي سبقت را از ما ربودند. هريس چيان در اين باره به گزارشگر اطلاعات ميگويد: <از اشتباهات مسئولان دولتي اين است كه سالانه درآمد فرش را به اقلام سنتي ديگر مانند خشكبار و... جمع ميزنند و دقيقا روشن نميشود كه رقم درآمد ارزي ما از راه صادرات فرش در سال چقدر است تا با بررسي همهجانبه نقاط قوت و ضعف بشود براي بهبود وضعيت، برنامهريزي كرد.> رئيس اتحاديه صادركنندگان ميافزايد: بحران اقتصاد جهاني بيتاثير بر فرش هنري ما نبوده، البته تورم بسيار بالاي موجود، به اين وضع دامنزده است. وي ادامه ميدهد: پيشترها 40 درصد درآمد ارزي ما از سر دولتي فرش بود. اوج رونق صادرات فرش ايران در دهه 70 تا 73 بود با 5/1 ميليارد دلار ارزآوري. و اكنون از آن ميزان رسيدهايم به 400 ميليون دلار در سال؛ كه رقم بسيار پاييني است و آسيباش گسترده و وسيع و همه دستاندركاران فرش را در بر ميگيرد. هريس چيان ميگويد: كشورهايي مانند هند، پاكستان،چين و حتي نپال هنر اصيلي ندارند و اصالت تنها از آن ماست. آنها فرش ماشيني و نيمه ماشيني را به صورت انبوه توليد ميكنند و به نام فرش دستباف ميفروشند و متاسفانه بازار جهاني، بازار آشفتهاي است و سره از ناسره روشن نيست. هريس چيان بر اين باور است كه مشكلات سياسي موجود بين دو كشور ايران و آمريكا باعث ثبات دلار شده و از آن سو، تورم بالاي داخلي و تسهيلات صادراتي اندك و نبود حمايت دولتي باعث نميشود كه بتوانيم با پايينآوردن بهاي فرش به رقابت با كشورهاي رقيب در بازار جهاني بپردازيم. و گرچه آمريكا روي فرش ايراني، از آن جايي كه خود فرش ندارد گمرك زيادي نميبندد، ولي اين تاثيري بر رونق فرش ايران در آن جا نداشته است. مهندس عبدالله بهرامي نيز در اين باره به ما ميگويد: توليد چين، نيمه صنعتي است. در كارگاههاي بزرگ آنها، 200 دستگاه وجود دارد و 200 بافنده نيز مشغول كارند و همه كارها را توسط دستگاههاي اتوماتيك انجام ميدهند و چلهكشي و كارهاي ديگر را ماشين انجام ميدهد و تنها گره را كارگر بافنده ميزند. ولي متاسفانه يك كارگاه در ايران ما پيدا نميشود كه 50 كارگر در آن نشسته و مشغول كار باشند. و براي همين ماشينيبودن براي آنها به صرفه و اقتصادي است ولي براي ما كه همه چيز را با دست انجام ميدهيم، صرف نميكند كه همتراز قيمتهاي چين، قالي بفروشيم. از سويي قيمت تمام شده فرش، بالا رفته و از سوي ديگر 20 درصد از ارزش جهانياش كاسته شده و افزون بر اينكه فروش چنداني هم نداريم. ديگر عوامل ركود عبدالله بهرامي از جمله عوامل كسادي بازار را نبود سازمان سفارشگيرنده ميداند و ميگويد: سازماني نداريم كه سفارش بگيرد و در مدت معين مثلا سه ماهه، قالي را تحويل بدهد. بايد مراكز سفارشپذير فعلي را تقويت، و چنين مراكزي را گسترش دهيم. وي در ادامه، شكستن كمر بازار پررونق فرش را در سال 73 عنوان ميكند و ميافزايد: دولت وقت با اجراي برنامه پيمان ارزي و الزام صادركننده مبني بر پيمان سپاري براي وارد كردن ارز مشخص و همتراز با ميزان صادرات، ضربه تباهكنندهاي بر پيكره صادرات فرش وارد كرد و با صدور سيبخشنامه، بازرگانها را دلسرد ساخت. خيليها روحيه ريسكپذيري نداشتند و كنار كشيدند، و بسياري كه ريسك كردند، ورشكست شدند؛ و آن تعداد كه از سر ناچاري ماندند، پذيراي زيانهاي كلان شدند. مهندس بهرامي، انبار كردن بد منظره فرشهاي ايراني در خارج را عوامل بيارزشكردن فرش ايراني ميداند و معتقد است كه فرشهاي چين و پاكستان تنها براي نمايش عرضه ميشود و چيزي به نام انبار ندارد. تاكيد بر عامل تورم داخلي ابوالفضل رجبيان رئيس اتحاديه صادركنندگان قم، تورم و گراني كنوني را از چالشهاي بزرگ فرش صادراتي ميخواند و معتقد است كه تورم داخلي، كميت صادرات را تحتالشعاع قرار داده است. وي جوايز صادراتي را با توجه به نرخ ثابت ارز و تورم دو رقمي كه سالانه گريبانگير اقتصاد كشور است، ناهمخوان ميداند و ميگويد كه كارگزار جبران اين نرخ ثابت و تورم موجود، دولت است. وي تاكيد ميكند كه توليد قالي معمولي صلاح نيست، زيرا كشورهاي رقيب، به شكلي انبوه به توليد چنين قاليهايي همت گماشتهاند و رقابت با آنها براي ما نتيجه خوبي به همراه نخواهد داشت و ما بايد قالي كيفيتدار توليد كنيم و در پي كشف بازارهاي نو، گوشهچشمي داشته باشيم به كشورهاي جنوبشرقي آسيا، سعيد نعمان بنگاهدار مقيم آمريكا نيز معتقد است كه صدور فرشهاي كم كيفيت (در خارج معروف به كانتينري) توليد اطراف كاشان و خراسان و تبريز، با قيمت هر فوت يك دلار، ضربه شديدي خورد. اين كار حتي بر سر قالي نفيس ايران زد و بازارش را از رونق انداخت. ولي جلالالدين بصام مديرعامل شركت سهامي فرش ايران، عقيده ديگري دارد: <هنوز قالي ايران در بازار دنيا، در رده نخست قرار دارد و تنها در عرصه زيراندازها در كل، كشورهاي آسيايي رقيب، تهديدكننده ايران هستند؛ و با نظر به آمار كاهش صدور فرش، سهم ايران از 9/92 درصد داد و ستد بازار جهاني قالي به 8/81 درصد رسيده، چون در برابر فرش متري 60 دلار پاكستان، ما كمتر از 120 دلار نميتوانيم بفروشيم.> وي ميافزايد: آمريكا به عنوان خريدار اصلي قاليهاي لوكس ايران مطرح است و همه توان ما بايد فعلا صرفنگهداري همين بازار باشد، البته اگر بحران اقتصادي جهان بدترش نكند. وي بر خلاف ديگران يكي از رويكردهاي نتيجه بخش را توليد فرش فانتزي ميداند كه از سوي چين و تركيه سرمايهگذاري وسيع شده است و بازار فرا مرزي را سرريز كرده اند. و ميگويد: اين نوع فرش با همه مخالفتهاي شركت سهامي فرش در رابطه با وارداتاش به سبب ارزاني، توانسته مصرفكننده متوسط شهري را به سوي خود بكشد و بر نگراني توليدكننده بيفزايد. ع. درويشي codex24x page05 |
PDF صفحات روزنامه
Text Box (double-click to edit)
Ettelaat International
آدرس: تهران. بلوار ميرداماد - خيابان نفت جنوبي
تلفن : 29999
22258022 : فاكس
Ettelaat Newspaper
Tehran Mirdamad Boulvard
Tel : 009821 29999
Fax : 009821 29999
email: ettelaat@ettelaat.com
صفحات روزنامه را ورق بزنيد
84 سال حضور مستمر در صحنه اطلاع رساني کشور
PDF صفحات نيازمنديها
PDF صفحات ضميمه